62102: कुसूलकूपकुम्भशालं बिले¶
Padacheda: कुसूल-कूप-कुम्भ-शालम् | S | 1 | 1 |
बिले | S | 7 | 1 |
Sutrartha¶
Vasu English Summary¶
The words 1. कुसूल 2. कूप 3. कुम्भ and 4. शाला have the acute accent (उदात्त) on the last syllable before the word बिल।
Vasu English Translation¶
The words 1. कुसूल 2. कूप 3. कुम्भ and 4. शाला have the acute accent (उदात्त) on the last syllable before the word बिल। Thus कुसू꣡लबिलम्, कूप꣡बिलम्, कुम्भ꣡बिलम्, शाला꣡बिलम् ॥ But not so here सर्पबिलम् ॥ Why do we say ‘before बिल’? Observe कुसूलस्वामी ॥
Kashika¶
कुसूल कूप कुम्भ शाला इत्येतानि पूर्वपदानि बिलशब्द उत्तरपदेऽन्तोदात्तानि भवन्ति। कु॒सू॒लबि॑लम्। कू॒पबि॑लम्। कु॒म्भबि॑लम्। शा॒लाबि॑लम्। कुसूलादिग्रहणं किम् ? स॒र्प॒बि॒लम्। बिल इति किम्? कु॒सू॒ल॒स्वा॒मी॥
Siddhanta Kaumudi¶
एतान्यन्तोदात्तानि बिले परे । कुसूलबिलम् । कूपबिलम् । कुम्भबिलम् । शालबिलम् । कुसूलादि किम् । सर्पबिलम् । बिलेति किम् । कुसूलस्वामी ॥
Nyaas¶
कुसूलबिलम् इत्येवमादयः षष्ठीसमासाः। समासस्वरापवादो योगः। एवमुत्तरेऽपि बहुव्रीहौ विआं संज्ञायाम् (6.2.106) इत्यतः प्राग्योगाः समासस्वरापवादाः वेदितव्याः॥
Prakriyasarvasvam¶
बिले परे एतान्यन्तोदात्तानि स्युः । कुसूलबिलम् । कूपबिलम् । कुम्भबिलम् । शालाबिलम् ।