62020: वा भुवनम्¶
Padacheda: वा | S | 0 | 0 |
भुवनम् | S | 1 | 1 |
Sutrartha¶
Vasu English Summary¶
The word भुवन may optionally keep its accent in a तत्-पुरुष समास before the word पति denoting ‘master’ or ‘lord’.
Vasu English Translation¶
The word भुवन may optionally keep its accent in a तत्-पुरुष समास before the word पति denoting ‘master’ or ‘lord’. The word भुवन is formed by क्युन् (Unadi. II.80), and has acute on the first (6.1.197). Though Sutra II.80 (Unadi) ordains क्युन् after भू in the Vedas only, yet on the theory of बहुल (3.1.3), it comes in the secular literature also, as भुवनपतिरादित्यः ॥
Kashika¶
पतिशब्द उत्तरपद ऐश्वर्यवाचिनि तत्पुरुषे समासे भुवनशब्दः पूर्वपदं वा प्रकृतिस्वरं भवति। भुव॑नपतिः, भु॒व॒न॒प॒तिः। पूर्वपदप्रकृतिस्वरपक्ष आदिरुदात्तः। रञ्जेःक्युन् (प०उ० २.८०) इति वर्तमाने भूसूधूभ्रस्जिभ्यश्छन्दसि (प० उ० २.८१) इति क्युन्प्रत्ययान्तो भुवनशब्द आद्युदात्तो व्युत्पादितः। कथं भुवनपतिरादित्य इति ? उणादयो बहुलम् (३.३.१) इति बहुलवचनाद् भाषायामपि प्रयुज्यते॥
Siddhanta Kaumudi¶
उक्तविषये । भुवनपतिः भूसूधूभ्रस्जिभ्यः (उ238) इति क्युन्नन्तो भुवनशब्दः ॥
Padamanjari¶
भुवनशब्दो भाषायां बहुलवचनात्साधुः ॥
Prakriyasarvasvam¶
ऐश्वर्यार्थे पत्यौ परे भुवनं वा प्रकृत्या स्यात् । भुवनपतिः भुवनपतिः । भुवने क्युन् ।