62019: न भूवाक्चिद्दिधिषु

Padacheda: न | S | 0 | 0 |

भू-वाक्-चित्-दिधिषु | S | 1 | 1 |

Sutrartha

---

Vasu English Summary

The words भू , वाक् , चित् and दिधिषू however do not preserve their original accent in तत्-पुरुष समास when coming before the word पति denoting ‘master’ or ‘lord’.

Vasu English Translation

The words भू , वाक् , चित् and दिधिषू however do not preserve their original accent in तत्-पुरुष समास when coming before the word पति denoting ‘master’ or ‘lord’. This debars the accent taught by the last aphorism. Thus भूपतिः꣡, वाक्पतिः꣡, चित्पतिः꣡, दिधिषूपतिः꣡ ॥ All these are Genitive compounds and are finally accented by (6.1.223).

Kashika

पतिशब्द उत्तरपद ऐश्वर्यवाचिनि तत्पुरुषे समासे भू वाक् चित् दिधिषू इत्येतानि पूर्वपदानि प्रकृतिस्वराणि न भवन्ति। पूर्वेण प्राप्तः स्वरः प्रतिषिध्यते। भू॒प॒तिः। वा॒क्प॒तिः। चि॒त्प॒तिः। दि॒धि॒षू॒प॒तिः। षष्ठीसमासा एते समासस्वरेणान्तोदात्ता भवन्ति॥

Siddhanta Kaumudi

पतिशब्दे परे ऐश्वर्याचिनि तत्पुरुषे नैतानि प्रकृत्या । भुवः पतिर्भूपतिः । वाक्यपतिः । चित्पतिः । दिधिषूपतिः ॥

Padamanjari

भूवादीनां समाहारद्वन्द्वे नपुंसकहस्वत्वम्, अत्र पूर्वपदप्रकृतिस्वरप्रतिषेधाद् वृत्तिकारेण पूर्वपदानां स्वरो व्याख्यातः । तत्रादितस्त्रयः क्किबन्ताः । अन्दूदृभ्भूजम्बूकफेलूकर्कन्धूदिधिषूः इति कूप्रत्ययान्तो दिधिषूशब्दो निपातितिः ॥

Nyaas

भुवः संज्ञान्तरयोः (3.2.179) इति क्विपा भूशब्दो धातुस्वरेणान्तोदात्तः। एवं वाक्शब्दः, वचः क्विब्वचिप्रच्छि (द।उ।10।2) इत्यादिना क्विप्। चित् इति। चितौ संज्ञाने (धातुपाठः-39) इत्यस्मात्? अन्येभ्योऽपि दृश्यते (3.3.130) इति क्विप्। नृतिशृध्योः कूः (द।उ।1।174) इत्यधिकृत्य `अन्दूदृम्भूजम्बूकफेलूकर्कन्धूदिधिषूः (द।उ।1।176) दिधिषूशब्दः कूप्रत्ययान्तोऽन्तोदात्त इति॥

Prakriyasarvasvam

ऐश्वर्यार्थे पत्यौ परे भ्वादयः प्रकृत्या न स्युः । भूपतिः । वाक्पति । दिधिषूपतिः । एषु समासस्वरः ।