62075: अणि नियुक्ते

Padacheda: अणि | S | 7 | 1 |

नियुक्ते | S | 7 | 1 |

Sutrartha

---

Vasu English Summary

A compound, the second member of which is a word ending in the कृत् -affix अण् and which denotes a functionary, gets the acute accent (उदात्त) on the first syllable.

Vasu English Translation

A compound, the second member of which is a word ending in the कृत् -affix अण् and which denotes a functionary, gets the acute accent (उदात्त) on the first syllable. Thus छ꣡त्रधारः, तू꣡णीधारः, क꣡मण्डलुग्राहः, भृ꣡ङ्गारधारः ॥ Why do we say when meaning ‘a functionary’? Observe काण्डलावः, शरलावः ॥

Kashika

अणन्त उत्तरपदे नियुक्तवाचिनि समासे पूर्वपदमाद्युदात्तं भवति। छत्र॑धारः। तूणी॑रधारः। कम॑ण्डलुग्राहः। भृङ्गा॑रधारः। नियुक्त ोऽधिकृतः, स च कस्मिंश्चित् कर्तव्ये तत्परो न भवतीति नियुक्ते (६.२.६६) इत्यनेन न सिध्यति। नियुक्त इति किम् ? का॒ण्ड॒ला॒वः। श॒र॒ला॒वः॥

Siddhanta Kaumudi

अण्णन्ते परे नियुक्तवाचिनि समासे पूर्वमाद्युदात्तम् । छत्रधारः । नियुक्ते किम् । काण्डलावः ॥

Padamanjari

एनियुक्त इति युजिर्योगे इत्यस्यैतद्रूपमित्याह - नियुक्तीऽधिकृत इति । स च कस्मिश्चत्कर्तव्ये तत्परो न भवतीति । कार्यान्तरेऽपि नियोगसम्भावात् ॥

Nyaas

छत्त्रधारः इति। कर्मण्यण् (3.2.1) ।॥किमर्थं पुनरिदम्, यावता युक्तोऽभिमतः, तद्वाची न भवति? नियुक्तोऽधिकृतः इत्यादि। युक्ते च (6.2.66) इत्यनेन हि यः कर्तव्ये युक्तः समाहितः तस्य पूर्वपदस्याद्युदात्तत्वम्, तेनाधिकृतवाचिनि न सिध्यति। तस्मादधिकृतच्छत्त्रादिषु यः सहिनियुक्तोऽभिप्रेतः, स च कस्मश्चिच्छत्त्रधारणे तत्परो न भवति तेन च्छत्रधार इत्यादिसमासो यादृशः युक्ते च (6.2.66) इत्यत्र युक्तोऽभिमतस्तद्वाची न भवति। नियुक्तोऽधिकृतः इत्यनेन युजिर्? योगे (धातुपाठः-1444) इत्यस्य निष्ठायां नियुक्त इत्येतद्रूपमिति दर्शयति। काण्डलावः इति। अत्र काण्डलवनक्रियां प्रति कर्तृत्वमात्रं गम्यते, नादिकृतत्वम्। तेनेष स्वरो न भवति॥

Prakriyasarvasvam

अणन्ते परेऽधिकृतार्थे समासे प्राक्पदमाद्युदात्तं स्यात् । ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) छत्रधारः । अधिकृतस्य तत्परत्वानियमाद् ‘युक्ते—’ (६-२-६६) इत्यनेनासिद्धिः ।