62097: द्विगौ क्रतौ

Padacheda: द्विगौ | S | 7 | 1 |

क्रतौ | S | 7 | 1 |

Sutrartha

---

Vasu English Summary

Before a द्विगु समास (Numeral Determinative Compound), when the compound denotes a sacrifice, the last syllable of the first member has the acute accent (उदात्त).

Vasu English Translation

Before a द्विगु समास (Numeral Determinative Compound), when the compound denotes a sacrifice, the last syllable of the first member has the acute accent (उदात्त). Thus गर्ग꣡त्रिरात्रः, चारक꣡त्रिरात्रः, कुसुरुविन्द꣡सप्तरात्रः = गर्गाणां त्रिरात्रः &c. Why do we say ‘before a Dvigu compound’? Observe अतिरात्रः꣡ (रात्रिमतिक्रान्त इति प्रादिसमासः) which being formed by the Samasanta affix अच् (5.4.87) has acute on the final (6.1.163). Why do we say ‘when denoting a sacrifice’? Observe बिल्वसप्तरात्रः = बिल्वशतस्य बिल्वहोमस्य वा सप्तरात्रः ॥

Kashika

द्विगावुत्तरपदे क्रतुवाचिनि समासे पूर्वपदमन्तोदात्तं भवति। ग॒र्गत्रि॑रात्रः। च॒र॒कत्रि॑रात्रः। कु॒सु॒र॒वि॒न्दस॑प्तरात्रः। गर्गाणां त्रिरात्रो ग॒र्गत्रि॑रात्रः। द्विगाविति किम्? अ॒ति॒रा॒त्रः। अचश्चित्त्वादन्तोदात्तः। क्रताविति किम्? बि॒ल्व॒स॒प्त॒रा॒त्रः। बिल्वशतस्य बिल्वहोमस्य वा सप्तरात्रो बिल्वसप्तरात्रः॥

Siddhanta Kaumudi

द्विगावुत्तरपदे क्रतुवाचिनि समासे पूर्वमन्तोदात्तम् । गर्गत्रिरात्रः । द्विगौ किम् । अत्रिरात्रः । क्रतौकिम् । बिल्वहोमस्य सप्तरात्रो बिल्वसप्तरात्रः ॥

Padamanjari

गर्गत्रिरात्रादयः षष्ठीसमासाः । तिसृणां रात्रीणां समाहारस्त्रिरात्रः, अहः सर्व इत्यादिनाच समासान्तः । अतिरात्र इति । रात्रिमतिक्रान्त इति प्रादिसमासः ॥

Nyaas

गर्गत्रिरात्रादयः षष्ठीसमासाः। तिसृणां रात्रीणां समाहारस्त्रिरत्रः। अहःसर्वेकदेश (5.4.87) इत्यादिनाच्? समासान्तः। `अतिरात्रः इति। रात्रिमतिक्रान्त इति प्रादिसमासः॥

Prakriyasarvasvam

ऋत्वर्थे समासे द्विगौ परे प्राक्पदमन्तोदात्तं स्यात् । गर्गत्रिरात्रः ।