54148: उद्विभ्यां काकुदस्य

Padacheda: उद्विभ्याम् | S | 5 | 2 |

काकुदस्य | S | 6 | 1 |

Sutrartha

---

Vasu English Summary

After उत् and वि the final of काकुद is elided in a बहुव्रीहि समास ।

Vasu English Translation

After उत् and वि the final of काकुद is elided in a बहुव्रीहि समास । Thus उद्गतंकाकुदमस्य = उत्काकुत्, so also विकाकुत् ॥ The word काकुद means ‘palate’.

Kashika

उद् वि इत्येताभ्यां परस्य काकुदशब्दस्य लोपो भवति बहुव्रीहौ समासे। उद्गतं काकुदमस्य उत्काकुत्। विकाकुत्। तालु काकुदमुच्यते॥

Siddhanta Kaumudi

लोपः स्यात् । उत्काकुत् । विकाकुत् । काकुदं तालु ॥

Laghu Siddhanta Kaumudi

लोपः स्यात्। उत्काकुत्। विकाकुत्॥

Balamanorama

उद्विभ्यां काकुदस्य - उद्विभ्यां काकुदस्य । लोप इति । उद्विभ्यां परस्य काकुदस्य लोपः स्याद्बहुव्रीहावित्यर्थः । उत्काकुदिति । उन्नतं काकुदं यस्येति विग्रहः । काकुदशब्दं व्याचष्टे-काकुदं ताल्विति ।

Nyaas

उत्काकुत्, विकाकुत् इति। अन्त्यस्य लोपे कृते वाऽवसाने (8.4.56) इति चर्त्वम्। ननु च आदेः परस्य (1.1.54) इत्यादिलोपेन भवितव्यम्, तत्कथमन्त्यस्य भवति? अन्त्यवचनो ह्रवयववचनोऽपि, स नियतदेशावयवमाचष्ट इत्युक्तम्। तत्र यद्यादेः स्यात्, समासान्तता नोपपद्यते॥

Prakriyasarvasvam

लोपः स्यात् । काकुदं तालु । उत्काकुत् । विकाकुत् ॥