33098: व्रजयजोर्भावे क्यप्¶
Padacheda: व्रज-यजोः | S | 6 | 2 |
भावे | S | 7 | 1 |
क्यप् | S | 1 | 1 |
Sutrartha¶
Vasu English Summary¶
The affix क्यप् comes after a roots 1. व्रज ‘to go’ 2. यज् ‘to worship’ acutely accented (उदात्त) in forming a word in the feminine denoting action.
Vasu English Translation¶
The affix क्यप् comes after a roots 1. व्रज ‘to go’ 2. यज् ‘to worship’ acutely accented (उदात्त) in forming a word in the feminine denoting action. This supersedes क्तिन्. Thus व्रज्या ‘wandering about’; इज्या (6.1.15) ‘worshipping’. The प् of क्यप् is indicatory, and though it serves no purpose in this sutra, it is, however, necessary in the next, for it is by force of क्यप् having प् that we add a त by (5.1.7), in the words formed in the next aphorism.
Bhashya¶
व्रजयजोर्भावे क्यप् (1086) (448 क्यप्प्रत्ययविधिसूत्रम्॥ 3 । 3 । 1 आ. 26) - क्यब्विधिरधिकरणे च- (भाष्यम्) क्यब्विधिरधिरकरणे चेति वक्तव्यम्। समजन्ति तस्यां समज्या॥ व्रजयजो॥ 98॥
Kashika¶
उदात्त इत्येव। व्रजयजोर्धात्वोः स्त्रीलिङ्गे भावे क्यप् प्रत्ययो भवत्युदात्तः। क्तिनोऽपवादः। व्रज्या। इज्या। पित्करणमुत्तरत्र तुगर्थम्॥
Siddhanta Kaumudi¶
व्रज्या । इज्या ॥
Tattvabodhini¶
व्रजयजोर्भावे क्यप् - व्रजयजोः । उदात्त इत्येव । पित्करमं तूत्तरत्र तुगर्थम् ।
Padamanjari¶
इज्येति । वच्यादिसूत्रेण संप्रसारणम् । यद्यौदात इति वर्तते, पित्करणं किमर्थमित्यत आह - पित्करणमुतरत्र तुगर्थमिति ॥
Nyaas¶
इज्या इति। वच्यादिसूत्रेण (6.1.15) सम्प्रसारणम्। यद्युदात्तं विधीयते पित्करणं किमर्थमित्याह - पित्करणमुत्तरत्र इत्यादि॥
Prakriyasarvasvam¶
व्रज्य । स्त्रीत्वाट्टाप् व्रज्या । यजेः किति प्रसारणम् । इज्या ।।
Sutra Prayogas¶
प्रव्रज्यां (कुमारसम्भवम्): व्रजयजोर्भावे क्यप् इति क्यप्-प्रत्ययः।
इज्या (भट्टिकाव्यम्): व्रज-यजोर्भावे इति क्यप्।
प्रज्या-यती (भट्टिकाव्यम्): व्रज- यजोर्भाचे इति प्रशंसायां मतुप् ।