82017: नाद्घस्य
===============

**Padacheda:** नात् | S | 5 | 1 | 

घस्य | S | 6 | 1 | 

Sutrartha
---------

****



Vasu English Summary
--------------------

In the छन्दस् (Vedas) the affixes तर and तम get the augment नुट् after a stem in न्।

Vasu English Translation
------------------------

In the छन्दस् (Vedas) the affixes तर and तम get the augment नुट् after a stem in न्।
The affixes तरप् and तमप् are called घ ॥ Thus सुपथिन् + तर = सुपथि + तर (8.2.7) = सुपथि + न्तर (8.2.17) = सुपथिन्तरः ॥ So also दस्युहन्तमः ॥

Vart:- The augment तुट् is added to these affixes after भूरिदावन्; as भूरिदावत्तरः ((3.2.74), the affix is वनिप्).

Vart:- Long ई is the substitute of the final of रथिन् before तर and तम ॥ The word रथिन् is formed by the affix इनि in the sense of मतुप् ॥ The final न् is first elided by (8.2.7), and then for the short इ of रथि the long ई is substituted by the present *vartika*. If the long ई were substituted for the final न् of रथिन् as रथिई + तर, then this long ई being *asiddha*, it could not be compounded by *ekadesa* with the preceding इ into ई, and the form would always remain रथिईतरः ॥ As रथीतरः, and रथीतमं रथीनाम् ॥ Or this ई may be considered to have come after रथ in the sense of मतुप् ॥

Bhashya
-------

नाद्धस्य ॥ इर्द्रथिनः॥ रथिन इर्द्वक्तव्यः। रथीतरः॥ भूरिदाव्नस्तुट्॥ भूरिदाव्नस्तुड् वक्तव्यः। भूरिदावत्तरो जनः॥ झ्र्नाद्धस्यट॥

Kashika
-------

नकारान्तादुत्तरस्य घसंज्ञकस्य नुडागमो भवति छन्दसि विषये। सुपथिन्तरः। दस्युहन्तमः॥ भूरिदाव्नस्तुड् वक्तव्यः॥ भूरि॒दाव॑त्तरः॒ (ऋ० ८.५.३९)॥ ईद्रथिनः॥ रथिन ईकारान्तादेशो घे परतः। र॒थीत॑रः॒ (ऋ० १.८४.६)। रथशब्दादेव वा मत्वर्थीयोऽयमीकारः **छन्दसीवनिपौ॰** (५.२.१०९ वा०) इति॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

नान्तात्परस्य घस्य नुट् । सुपथिन्तरः ।<!भूरिदान्नस्तुड्वाच्यः !> (वार्तिकम्) ॥ भूरिदावत्तरो जनः (भू॒रि॒दाव॑त्तरो जनः॑) ।<!ईद्रथिनः !> (वार्तिकम्) ॥ रथीतरः (र॒थीत॑रः) । रथीतमं रथीनाम् (र॒थीत॑मं र॒थीना॑म्) ॥

Padamanjari
-----------

भूरिदावतर इति । ठातो मनिन्ऽ इत्यादिना वनिप् । रथीतर इति । रथशब्दान्मत्वर्थीय इनिः, तदन्तातरप्, नकारलोपे कृते दकारस्य ईकारः । यदि तु नकारलोपापवादो नकारस्य स्थाने विधीयेत, तदा तस्यासिद्धत्वादेकादेशो न स्यात् ॥

Nyaas
-----

`सुपथिन्तरः` इति। शोभनः पन्था इति प्रादिसमासः -सुपन्थाः, सुशब्दात्? `न पूजनात्`  (5.4.69)  इति प्रतिषेधात्? `ऋक्पूरब्धूः`  (5.4.74)  इत्यादिना समासान्तो न भवति, तरप्। `दल्युहन्तमः`। दस्युं हतवानिति क्विप्, तदन्तात्? तमप्। `भूरिदावत्तरः` इति। भूरि वदातीति `आतो मनिन्`  (3.2.74)  इत्यादिना वनिप्, तदन्तादुत्तरपदस्य तुट्। `रथीतरः` इति। रथिन्नित्येतस्मान्मत्वर्थीयेनिप्रत्ययान्तात्? तरप्, नकारस्य लोपः, ईकारः अथ वा -नकारस्यैवेकारः, सवर्णदीर्घत्वम्॥

Vartika
-------

भूरिदान्नस्तुड्वाच्यः ।