81060: हेति क्षियायाम्
======================

**Padacheda:** ह | S | 0 | 0 | 

इति | S | 0 | 0 | 

क्षियायाम् | S | 7 | 1 | 

Sutrartha
---------

****



Vasu English Summary
--------------------

In connection with ह , the first finite verb retains its accent when an offence against custom is reprimanded.

Vasu English Translation
------------------------

In connection with ह , the first finite verb retains its accent when an offence against custom is reprimanded.
The word क्षिया means an error or mistake of duty, a breach of etiquette or a fault against good breeding.

Thus स्वयं ह रथेन या꣡ति॑ ३, उपाध्यायं पदाति ग॒म॒य॒ति॒ 'He himself goes on a car, while he causes his Preceptor to trudge behind on foot'. स्वयं ह ओदनं भुङ्क्ते ३, उपाध्यायं सक्तून् पाययति 'Himself eats the rice, and makes the preceptor eat the gruel'. Here in both examples, the *nighata* of the first verbs is prohibited. The verbs become *svarita*-*pluta* by (8.2.104).

Kashika
-------

ह इत्यनेन युक्ता प्रथमा तिङ्विभक्तिर्नानुदात्ता भवति क्षियायां गम्यमानायाम्। क्षिया धर्मव्यतिक्रमः, आचारभेदः। स्वयं ह रथेन याति॑३, उपाध्यायं पदातिं ग॒म॒य॒ति॒। स्वयं हौदनं भु॒ङ्क्ते॑३, उपाध्यायं सक्तून् पा॒य॒य॒ति॒। प्रथमस्य तिङन्तस्यात्र निघातः प्रतिषिध्यते। **क्षियाशीःप्रैषेषु तिङाकाङ्क्षम्** (८.२.१०४) इति च प्लुतो भवति॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

हयुक्ता प्रथमा तिङ्विभक्तिर्नानुदात्ता धर्मव्यतिक्रमे । स्वयं हरथेन याति 3 उपाध्यायं पदातिं गमयति3 । क्षियाशीः-(SK3623) इति प्लुतः ॥

Padamanjari
-----------

आचारभेदः उ आचारोल्लङ्घनम् । उदाहरणे - उपाध्याये पदातौ गच्छति शिष्यस्य रथेन गमनं प्रतिषिद्धम् - इत्याचारभेदः ॥

Nyaas
-----

`आचारभेदः` इति। शिष्टाचारव्यतिक्रम इत्यर्थः। `याति` इति। धातुस्वरेणाद्युदात्तः। इतिकरणेन हशब्दमात्रलस्य निघातकारणत्वमाख्यायते। असति हि तस्मिन्? क्षिया हशब्दस्योपाधिर्विज्ञायेत तिङन्तस्य वा। तथा च यदा हशब्दस्तिङन्तं वा क्षियायां न प्रयुज्यते, तदा निघातप्रतिषेधो न स्यात्। इतिकरणे तु सति स्वरूपमात्रप्रधानो हशब्दो निघातस्य कारण भवतीति असत्यामपि हशब्दस्य तिङन्तस्य वा क्षियायां वृत्तौ निघातप्रतिषेधः सिद्धो भवति॥

Prakriyasarvasvam
-----------------

आभ्यां द्योत्यायां हयुक्त आद्यस्तिङ् न निहन्यते । स्वयं ह तिष्ठति । उपाध्यायं चारयति ।