64045: सनः क्तिचि लोपश्चास्यान्यतरस्याम्
========================================

**Padacheda:** सनः | S | 6 | 1 | 

क्तिचि | S | 7 | 1 | 

लोपः | S | 1 | 1 | 

च | S | 0 | 0 | 

अस्य | S | 6 | 1 | 

अन्यतरस्याम् | S | 7 | 1 | 

Sutrartha
---------

****



Vasu English Summary
--------------------

The long आ is optionally substituted for the final of सन् before the affix क्तिच् and there is also optional elision of the nasal.

Vasu English Translation
------------------------

The long आ is optionally substituted for the final of सन् before the affix क्तिच् and there is also optional elision of the nasal.
Thus we have three forms सातिः꣡, सन्तिः꣡ and सतिः꣡ ॥ The word अन्यतरस्याम् 'optionally' has been employed in the *sutra* for the sake of clearness only; for the विभाषा of (6.4.43) could have been read into it by *anuvritti*. Lest any one should doubt, that the *anuvritti* of विभाषा had ceased with the last aphorism, this word अन्यतरस्याम् is employed here.

Bhashya
-------

सनः क्तिचि लोपश्चास्यान्यतरस्याम् (3043) (अन्यतरस्यांग्रहणप्रत्याख्यानभाष्यम्) इहान्यतरस्यां ग्रहणं शक्यमकर्तुम् । कथम् ? सनः क्तिचि लोपश्च आत्वं च विभाषेति ॥ (लोपपदस्यापि प्रत्याख्यानभाष्यम्) अपर आह - सर्व एवायं योगः शक्योऽवक्तुम् । कथम् ? इह लोपोऽपि प्रकृतः, आत्वमपि प्रकृतम्, विभाषाग्रहणमपि प्रकृतम् । तत्र केवलमभिसम्बन्धमात्रं कर्तव्यम् - सनः क्तिचि लोपश्च आत्वं च विभाषा ॥

Kashika
-------

सनोतेरङ्गस्य क्ति चि प्रत्यये परत आकार आदेशो भवति, लोपश्चास्यान्यतरस्याम्। सातिः, सन्तिः, सतिः। अन्यतरस्यांग्रहणं विस्पष्टार्थम्। येसंबद्धं हि विभाषाग्रहणमिह निवृत्तमित्याशङ्क्येत॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

सनोतेः क्तिचि आत्वं वा स्याल्लोपश्च वा । सनुतात् । सातिः । सतिः । सन्तिः । देवा एनं देयासुर्देवदत्तः ॥

Padamanjari
-----------

अस्यग्रहणमनन्तरस्य क्तिचो मा भूद्, व्यवहितस्यापि धातोरेव यथा स्यात् । क्रियमाणे हि तस्मिन्कायित्वेन प्राधान्यव्द्यवहितस्यापि धातोरेव परामर्शो भवति ।  अन्यतरस्यांग्रहणमनर्थकम्, विभाषा इति प्रकृतत्वाद् अत आह - अन्यतरस्यांग्रहणमिति । ननु नैतद्विस्पष्टनीयं प्रकृतमनुवर्तत इति तदाह ये संबद्धं हीति ॥

Nyaas
-----

अस्यग्रहणमनन्तरस्य क्तिचो लोपो मा भूत; व्यवहितस्यापि नलोपो यथा स्यादित्येवमर्थम्। अथ क्रियमाणेऽप्यस्यग्रहणे कस्मादेव क्तिचो लोपो न भवति? अस्यग्रहणसामर्थ्यात्। अथान्यतरस्यांग्रहणं किमर्थम्, यावता `विभाषा`  (6.4.46)  इत्यनुवर्तते? इत्याह -`अन्यतरस्यांग्रहणम्` इत्यादि। कथं पुनर्विभाषाग्रहणस्य निवृत्तिराशङ्क्यते, यतो विस्पष्टार्थमन्यतरस्यांग्रहँ कृतम्? इत्याह -`यकारसम्भन्धं हि` [ये सम्बबद्धं हि -काशिका] इत्यादि। तद्विभाषाग्रहणं यकारादिप्रत्ययस्य सम्बन्धेन। इह च `ये` इत्येतस्मिन्? निवृत्ते क्तिचो निमित्तान्तरस्योपादानातदतस्तान्निवृत्तौ विभाषाग्रहणमपि निवृत्तमिति कस्यचिदाशङ्का स्यात्, अतो विस्पष्टार्थमन्यतस्यांग्रहणं क्रियते॥

Prakriyasarvasvam
-----------------

दानार्थस्य सनेः क्तिचि परेऽन्त्यलोपः आत्वं च वा स्यात् । सतिः सातिः सन्तिः ॥