53019: तदो दा च
===============

**Padacheda:** तदः | S | 5 | 1 | 

दा | S | 1 | 1 | 

च | S | 0 | 0 | 

Sutrartha
---------

**'तद्' शब्दस्य सप्तमीविभक्त्यन्तात् काले अभिधेये 'दा' तथा 'दानीम्' एतौ प्रत्ययौ स्वार्थे विधीयेते ।**

काले' इत्यस्य विशेषणरूपेण प्रयुज्यमात् तद्-शब्दस्य सप्तम्यन्तात् अनेन सूत्रेण 'दानीम्' तथा 'दा' एतौ प्रत्ययौ स्वार्थै उच्येते । यथा -
तस्मिन् काले
= तस्मिन् + दा / दानीम्
→ तद् + दा / दानीम् [**कृत्तद्धितसमासाश्च** (1.2.46) इति प्रातिपदिकसंज्ञा, **सुपो धातुप्रातिपदिकयोः** (2.4.71) इति सुप्-प्रत्ययस्य लुक्]
→ तअ + दा/दानीम् [**त्यदादीनामः** (7.2.102) इति दकारस्य अकारादेशः]
→ त + दा/दानीम् [**अतो गुणे** (6.1.97) इति पररूपम्]
→ तदा / तदानीम्
अनेन प्रकारेण 'तस्मिन् काले' इत्यस्मिन्नेव अर्थे 'तदा' तथा 'तदानीम्' एतौ शब्दौ सिद्ध्येते । एतयोः द्वयोः अपि **तद्धितश्चासर्वविभक्तिः** (1.3.38) इत्यनेन इत्संज्ञा भवति ।
विशेषः - अस्मिन् सूत्रे 'दा' इति विधानमनावश्यकमस्ति, यतः 'तद्' इत्यमात् 'तस्मिन् काले' इति अभिधेये **सर्वैकान्यकिंयत्तदः काले दा** (5.3.15) इत्यनेन 'दा' प्रत्ययः पूर्वरूपेणैव उक्तः अस्ति । अतः इदम् सूत्रम् 'तदो च' इत्येव उच्यते चेदपि अलम् ।
ज्ञातव्यम् - 'दानीम्' प्रत्यये मकारस्य **हलन्त्यम्** (1.3.3) इत्यनेन इत्संज्ञायाम् प्राप्तायाम् **न विभक्तौ तुस्माः** (1.3.4) इत्यनेन सा निषिध्यते ।

Vasu English Summary
--------------------

After तद् ending in the Locative -7th case when time is denoted, comes the affixes दा and दानीम्

Vasu English Translation
------------------------

After तद् ending in the Locative -7th case when time is denoted, comes the affixes दा and दानीम् 
The दानीम् is read into the *sutra* by force of the word च 'also'. Thus तस्मिन् काले = तदा or तदानीम् 'at that time'. This *sutra*, so far as it ordains दा after the word तद् is useless, because the word तद् already takes दा by (5.3.15).

Bhashya
-------

तदो दा च (2177) (दाप्रत्ययाधिकरणम्) (5811 सूत्रप्रत्याख्यानवार्तिकम्॥ 1 ॥) - तदो दावचनमनर्थकं विहितत्वात् - (भाष्यम्) तदो दावचनमनर्थकम्। किं कारणम्? विहितत्वात्। विहितोऽत्र दाप्रत्ययः - सर्वैकान्यकिंयत्तदः काले दा 5.3.15 इति॥

Kashika
-------

तदः सप्तम्यन्तात् काले वर्तमानाद् दा प्रत्ययो भवति, चकाराद् दानीं च। तस्मिन् काले तदा, तदानीम्। तदो दावचनमनर्थकम्, विहितत्वात्॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

तदा । तदानीम् ॥<!तदो दावचनमनर्थकं विहितत्वात् !> (वार्तिकम्) ॥

Balamanorama
------------

**तदो दा च** - तदो दा च । सप्तम्यन्तात्कालवृत्तेस्तच्छब्दाद्दाप्रत्ययः, दानींप्रत्ययश्च स्यादित्यर्थः । तदो दावचनमिति । वार्तिकमिदम् । विहितत्वादिति ।सर्वैकान्ये॑त्यनेने॑ति शेषः ।

Padamanjari
-----------

दावचनमिति। अपर आह - ठदाप्रत्ययोऽयं न दाप्रत्ययःऽ इति, तत्राद्यौदातत्वं पक्षे भवति ॥

Nyaas
-----

`अनर्थकम्` इति। वैचित्र्यार्थम्। अन्यस्याभावादनर्थकं वैचित्र्येण सार्थकमेव। `विहितत्वात्` इति। `सर्वैकान्य`  (5.3.15)  इत्यादिना॥

Prakriyasarvasvam
-----------------

सप्तम्यन्तात्तदः काले दानीं दा च स्यात् । तदानीं, तदा ॥

Vartika
-------

तदो दावचनमनर्थकं विहितत्वात् ।