43137: कोपधाच्च
===============

**Padacheda:** क-उपधात् | S | 5 | 1 | 

च | S | 0 | 0 | 

Sutrartha
---------

****



Vasu English Summary
--------------------

After a word having क् as its penultimate, the affix अण् comes in the sense of modification or a part or both, as appropriate.

Vasu English Translation
------------------------

After a word having क् as its penultimate, the affix अण् comes in the sense of modification or a part or both, as appropriate.
This debars अञ्. Thus; तर्कु तार्क्कवम्, तित्तिडीक, तैत्तिडीकं; माण्डूकम्, दार्दुरूकम् माधूकम् ॥ The word तित्तिडीक &c have acute on the middle (*Phit* *Su*. II.16).

Kashika
-------

ककारोपधात् प्रातिपदिकादण् प्रत्ययो भवति यथायोगं विकारावयवयोरर्थयोः। अञोऽपवादः। तर्कु — तार्कवम्। तित्तिडीक — तैत्तिडीकम्। माण्डूकम्। दार्दुरूकम्। माधूकम्॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

अण् । अञोऽपवादः । तर्कु, तार्कवम् । तैत्तिडीकम् ॥

Balamanorama
------------

**कोपधाच्च** - कोपधाच्च ।अ॑णिति शेषः । तत्र प्राण्योषधिवृक्षेभ्योऽवयवे विकारे च, इतरेभ्यस्तु विकारे एव तर्कु — तार्कवमिति । तर्कु इति प्रकृतिनिर्देशः । तर्कुर्नाम — वृक्षविशेषः, तस्यावयवो विकारो वेत्यर्थः ।ओर॑ञित्यस्यापवादोऽण् । तित्तिङीकशब्दो 'लघावन्ते' इति मध्योदात्तः ।अनुदात्तादेश्चे॑कत्यञोऽपवादोऽण् ।

Padamanjari
-----------

अञोऽपवाद इति । ठोरञ्ऽ ठनुदातादेश्चऽ इति प्राप्तस्य, तितिडीकादयः'लघावन्ते'  इत्यादिना मध्योदाताः ॥

Nyaas
-----

`अनुदात्तादेरन्यदिहोदाहरणम्` इति। अनुदात्तादेरुत्तरसूत्रेणैव सिद्धत्वात्। `दैवदारवम्, भाद्रदारवम्` इति। देवदारुभद्रदारुशब्दौ `पीतद्रवर्थानाम्` (फि।सू।2।37) इत्याद्युदात्तौ। तस्यायमर्थः -पीतद्रुः अर्थो येषां ते पीतद्रवर्थाः, तेषां पीतद्रवर्थवचनानामादिरुदायो भवति॥`दाधित्थम्` इत्यादि। दध्नि तिष्ठतीति, कपौ तिष्ठतीति  -सुपि स्थः`  (3.2.4)  इति कः,**अतो लोपः** (6.4.48)  इत्यकारलोपः, पृषोदरादित्वात् सकारस्य तकारः,उपपदसमासः, समासस्वरेणान्तोदात्तौ। तेन दधित्थकपित्थशब्दावनुदात्तादी भवतः॥

Prakriyasarvasvam
-----------------

उक्तार्थयोः कोपधादण्, दान्दशूकमिदं विषम् ।