34100: इतश्च
============

**Padacheda:** इतः | S | 6 | 1 | 

च | S | 0 | 0 | 

Sutrartha
---------

**ङित्-लकाराणाम् विषये परस्मैपदस्य प्रत्यये विद्यमानस्य इकारस्य लोपः भवति ।**

ङित्-लकारस्य परस्मैपदस्य प्रत्ययेषु विद्यमानस्य इकारस्य अनेन सूत्रेण लोपः भवति । परस्मैपदस्य तिप्, झि तथा सिप् - एतेषां विषये अस्य सूत्रस्य प्रसक्तिः अस्ति । मिप्-प्रत्ययस्य ङित्-लकारेषु **तस्थस्थमिपां तांतंतामः** (3.4.101) इत्यनेन अम्-आदेशः भवति, अतः मिप्-प्रत्ययस्य विषये अस्य सूत्रस्य प्रसक्तिः नास्ति ।  यथा -
1. पठ्-धातोः लुङ्लकारस्य प्रथमपुरुषैकवचनस्य रूपम् एतादृशं सिद्ध्यति -
पठ् + लुङ् [**लुङ्** (3.2.110) इति लुङ्]
→ पठ् + च्लि + ल् [**च्लि लुङि** (3.1.43) इति लुङ्लकारस्य प्रत्यये परे लकारविकरणम् 'च्लि']
→ पठ् + सिच् + ल् [**च्लेः सिच्** (3.1.44) इति च्ले-इत्यस्य सिच्-आदेशः ।]
→ अट् पठ् + स् + ल् [**लुङ्लङ्लृङ्क्ष्वडुदात्तः** (6.4.71) इति अट्-आगमः]
→ अ पठ् + स् + तिप् [**तिप्तस्..** (3.4.78) इति तिप्]
→ अ पठ् + स् + त् [**इतश्च** (3.4.100) इति 'ति' इत्यस्य इकारस्य लोपः]
→ अ पठ् + इट् स् + त् [**आर्द्धधातकस्य इड्वलादेः** (7.2.35) इति इडागमः]
→ अ पठ् + इ स् + ईट् त् [**अस्तिसिचोऽपृक्ते** (7.3.96) इति ईट्-आगमः]
→ अ पठ् / पाठ् + इ स् + ई त् [**अतो हलादेर्लघोः** (7.2.7) इति वैकल्पिकवृद्धिः]
→ अ पठ्/पाठ् + इ + ई + त् [**इट ईटि** (8.2.28) इति सकारलोपः]
→ अपठीत् / अपाठीत् [ <!सिज्लोप एकादेशे सिद्धो वाच्यः !> अनेन वार्तिकेन सवर्णदीर्घ-एकादेशे कर्तव्ये सिच्लोपः सिद्धः अस्ति । अतः **अकः सवर्णे दीर्घः** (6.1.101) इति सवर्णदीर्घः]
2. पठ्-धातोः लङ्लकारस्य प्रथमपुरुष-बहुवचनस्य रूपम् एतादृशं सिद्ध्यति -
पठ् + लङ् [**अनद्यतने लङ्**  (3.2.111) इति लङ्]
→ अट् + पठ् + लङ् [**लुङ्लङ्लृङ्क्ष्वडुदात्तः** (6.4.71) इति अट्-आगमः]
→ अ + पठ् + झि [**तिप्तस्..** (3.4.78) इति तिप्]
→ अ + पठ् + शप् + झि [**कर्तरि शप्** (3.1.68) इति शप्]
→ अ + पठ् + शप् + अन्ति [**झोऽन्तः** (7.1.3) इति झकारस्य अन्त्-आदेशः]
→ अ + पठ् + अ + अन्त् [**इतश्च** (3.4.100) इति 'अन्ति' प्रत्ययस्य इकारस्य लोपः]
→ अपठन्त् [**अतो गुणे** (6.1.97) इति गुण-एकादेशः]
→ अपठन् [**संयोगान्तस्य लोपः** (8.2.23) इति तकारलोपः]
3. पठ्-धातोः लृङ्लकारस्य मध्यमपुरुषैकवचनस्य रूपम् एतादृशं सिद्ध्यति -
पठ् + लृङ् [**लिङ्निमित्ते लृङ् क्रियातिपत्तौ**  (3.3.139) इति लृङ्]
→ पठ् + स्य + लृङ् [**स्यतासी लृलुटोः** (3.1.33) इति स्य-विकरणप्रत्ययः]
→ अट् + पठ् + स्य +  लङ् [**लुङ्लङ्लृङ्क्ष्वडुदात्तः** (6.4.71) इति अट्-आगमः]
→ अ + पठ् + इट् + स्य + लङ् [**आर्धधातुकस्य इड्वलादेः** (7.2.35) इति इडागमः]
→ अ + पठ् + इट् + स्य + सिप्  [**तिप्तस्..** (3.4.78) इति सिप्]
→ अ + पठ् + इट् + स्य + स्  [**इतश्च** (3.4.100) इति 'सि' प्रत्ययस्य इकारस्य लोपः]
→ अपठिस्यरुँ [**ससजुषोः रुँः** (8.2.66) इति सकारस्य रुँत्वम्]
→ अपठिस्यः [**खरवसानयोर्विसर्जनीयः** (8.3.15) इति रेफस्य विसर्गः]
→ अपठिष्यः [**आदेशप्रत्यययोः** (8.3.59) इति षत्वम्]
ज्ञातव्यम् - यद्यपि **लोटो लङ्वत्**  (3.4.85) इत्यनेन लोट्-लकारस्य प्रक्रिया लङ्लकारवत् भवति, तथापि लोट्-लकारस्य विषये **एरुः** (3.4.86) इत्यनेन इकारस्य उकारादेशः भवति । अतः लोट्लकारस्य विषये **इतश्च** (3.4.100) इत्यस्य प्रसक्तिः नास्ति ।

Sutrartha (English)
-------------------

In case of ङित् लकारs, The इकार present in the परस्मैपद-प्रत्ययs is removed.

Vasu English Summary
--------------------

And there is elision of the इ of that परस्मैपद affix which is the substitute of a ल having an indicatory ङ्।

Vasu English Translation
------------------------

And there is elision of the इ of that परस्मैपद affix which is the substitute of a ल having an indicatory ङ्।
Thus, for ति we have त्, for सि we have स्, &c, as in the above table. The इ of *Atmanepada* is, however, not elided, because the *anuvritti* of *Parasmaipada is understood here from *sutra_ (3.4.97). Thus अपचत्, अपाक्षीत्, but अपचावहि and अपचामहि।

Kashika
-------

ङितो इत्येव। ङिल्लकारसंबन्धिन इकारस्य नित्यं लोपो भवति। अपचत्। अपाक्षीत्। परस्मैपदेष्वित्येव — अपचावहि। अपचामहि॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

ङितो लस्य परस्मैपदमिकारान्तं यत्तस्य लोपः स्यात् । अभवत् । अभवताम् । अभवन् । अभवः । अभवतम् । अभवत । अभवम् । अभवाव । अभवाम ॥

Laghu Siddhanta Kaumudi
-----------------------

ङितो लस्य परस्मैपदमिकारान्तं यत्तदन्तस्य लोपः। अभवत्। अभवताम्। अभवन्। अभवः। अभवतम्। अभवत। अभवम्। अभवाव। अभवाम॥

Tattvabodhini
-------------

`इतश्च लोपः` इति सूत्रात्परस्मैपदेष्वित्यनुवृत्तं षष्ठ�एकवचनान्ततया विपरिणमय्य इत इत्यनेन विशेष्येते। तदाह -  परस्मैपदमिकारान्तं यत्तस्येति। प्राचा तु `परस्मैपदेष्विकारस्य लोपर` इत्युक्तम्, तदयुक्तम्, भवेदित्यादावतिव्याप्तेः। ननु `अतो येयः` इत्यत्र ईय् दीर्घादिरस्तु, एवं च नोक्तातिव्याप्तिः `इतश्चे`ति तपरकरणात्। अत एव अबोभवीदित्यादावपि न दोष इति चेत्। मैवम्। करुदेर्लङि अरुदितामित्यादौ दोषध्रौव्यादिति मनोरमायां स्थितम्॥

Prakriyasarvasvam
-----------------

ङिल्लकाराणां परस्मैपदेष्वितो लोपः स्यात् । भव या त् ।