31124: ऋहलोर्ण्यत्
==================

**Padacheda:** ऋ-हलोः | S | 6 | 2 | 

ण्यत् | S | 1 | 1 | 

Sutrartha
---------

****



Vasu English Summary
--------------------

The affix ण्यत् comes after a verb that ends in ऋ (long or short) or in a consonant.

Vasu English Translation
------------------------

The affix ण्यत् comes after a verb that ends in ऋ (long or short) or in a consonant.
The phrase ॠहलोः is in the genitive case dual number, the force of genitive here being that of ablative. As कृ + ण्यत् = कार्यम् 'to be made'; हृ + ण्यत् = हार्य nom. sing. हार्यम् 'to be taken'; धृ + ण्यत् = धार्यं; 'to be held'; वच् + ण्यत् = वक् + ण्यत् (7.3.52) = वाक्यं (VII.2. II6) 'to be spoken'; पच् + ण्यत् = पाक्यम्.

Bhashya
-------

ऋहलोर्ण्यत् (741) (454 ण्यत्प्रत्ययविधिसूत्रम्॥ 3 । 1 । 6 आ. 17) (1968 वार्तिकम्॥ 1 ॥) - पाणौ सृजेर्ण्यद्विधिः- (भाष्यम्) पाणौ सृजेर्ण्यद्विधेयः। पाणिर्सग्यारज्जुः॥ (1969 वार्तिकम्॥ 2 ॥) - समवपूर्वाच्च- (भाष्यम्) समवपूर्वाच्चेति वक्तव्यम्। समवर्सग्या रज्जुः॥ (1970 वार्तिकम्॥ 3 ॥) - लपिदभिभ्यां च- (भाष्यम्) लपिदभिभ्यां चेति वक्तव्यम्। अपलाप्यम्। अपदाभ्यम्॥ ऋहलो ॥ 124 ॥

Kashika
-------

पञ्चम्यर्थे षष्ठी, ऋवर्णान्ताद् धातोर्हलन्ताच्च ण्यत् प्रत्ययो भवति। कार्यम्। हार्यम्। धार्यम्। वाक्यम्। पाक्यम्॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

ऋवर्णान्ताद्धलन्ताच्च धातोर्ण्यत्स्यात् । कार्यम् । वर्ष्यम् ॥

Laghu Siddhanta Kaumudi
-----------------------

ऋवर्णान्ताद्धलन्ताच्च धातोर्ण्यत्। कार्यम्। हार्यम्। धार्यम्॥

Balamanorama
------------

**ऋहलोर्ण्यत्** - ऋहलोण्र्यत् । पञ्चम्यर्थे षष्ठी । तदाह —  ऋवर्णान्तादिति ।

Padamanjari
-----------

ऋहलोर्ण्यत्॥ ऋवर्णान्तादिति। अर्तेस्तु ग्रहणं न भवति; हला साहचर्यात्, परं कार्यमिति निर्द्देशाद्, ठीडवन्दवृशंसदुहां ण्यतःऽ इति लिङ्गाच्च॥

Nyaas
-----

`पञ्चम्यर्थे षष्ठी` इति। **व्यत्ययो बहुलम्** (3.1.85)  इत्यनेन। कस्याः पुनः पञ्चम्या अर्थे षष्ठी? दिग्योगलक्षणायाः। प्रत्ययविधौ हि `परश्च`  (3.1.2)  इति सम्बन्धात् पञ्चम्या भाव्यम्॥

Prakriyasarvasvam
-----------------

ऋवर्णान्ताद्धलन्ताच्च ण्यत् स्यात् । तः स्वरार्थः ।

Vartika
-------

पाणौ सृजेर्ण्यत् ।

Sutra Prayogas
--------------

* **आहार्य** (भट्टिकाव्यम्): `ऋ-हलोत्` इति ण्यत्।
* **शोच्या** (भट्टिकाव्यम्): `ऋ - हलोर्ण्यत्` इति ण्यत्।
* **अमावास्या-समन्वये** (भट्टिकाव्यम्): `इति ना० अ०` इति अमावास्यायाः सम्प्राप्तौ अमावास्यायामित्यर्थः।
* **अ-पाक्यैः** (भट्टिकाव्यम्): `ऋहलोर्ण्यत्` इति अपचनीयैः अनुपहतत्वात् ण्यत्।
* **लव्यमिदं** (भट्टिकाव्यम्): `ऋहलोर्ण्यत्` इति ण्यत्।