31108: हनस्त च
==============

**Padacheda:** हनः | S | 6 | 1 | 

त | S |  |  | 1

च | S | 0 | 0 | 

Sutrartha
---------

****



Vasu English Summary
--------------------

After the root हनु 'to kill' when in construction with a case-inflected word as its उपपद and when used without a preposition comes the affix क्यप् in denoting condition and the letter त is the substitute of its final.

Vasu English Translation
------------------------

After the root हनु 'to kill' when in construction with a case-inflected word as its उपपद and when used without a preposition comes the affix क्यप् in denoting condition and the letter त is the substitute of its final.
The phrases सुपि अनुपसर्गे and भावे are understood in this *sutra*.

As ब्रह्म + हन् + क्यप् = ब्रह्म + हत् + य = ब्रह्महत्य, (6.1.71) ब्रह्महत्या '*Brahman*- murder'. So also अश्वहत्या 'killing a horse'.

When not in construction with a noun, the form is घातः 'a blow' (हन् + णिच् +घञ्). This verb does not take the affix ण्यत् in denoting condition, there being no example of such formation.

Why do we say 'when not taking a preposition'? Observe प्रघातो वर्तते 'there is a combat'.

Bhashya
-------

हनस्त च (725) (446 क्यप्प्रत्ययविधिसूत्रम् ॥ 3 । 1 । 3 आ .9 ) (1948 वार्तिकम् ॥ 1 ॥) - हनस्तश्चित्स्त्रियां छन्दसि- (भाष्यम्) हनस्त चेत्यत्र चित्स्त्रियां छन्दसि इति वक्तव्यम्। तां भ्रूणहत्यां निगृह्यानुचरणम्। अस्यै त्वा भ्रूणहत्यायै चतुर्थं प्रतिगृह्यते। (आक्षेपभाष्यम्) स्त्रियामिति किमर्थम्?। (समाधानभाष्यम्) आघ्नते दस्युहत्याय। (आक्षेपभाष्यम्) छन्दसीति किमर्थम्?। (समाधानभाष्यम्) श्वहत्या दस्युहत्या वर्तते ॥ हनस्त च ॥ 108 ॥

Kashika
-------

सुप्यनुपसर्ग इति वर्तते, भाव इति च। हन्तेर्धातोः सुबन्त उपपदेऽनुपसर्गे भावे क्यप् प्रत्ययो भवति, तकारश्चान्तादेशः। ब्रह्महत्या। अश्वहत्या। सुपीत्येव — घातः। ण्यत् तु भावे न भवत्यनभिधानात्। अनुपसर्ग इत्येव — प्राघातो वर्तते॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

अनुपसर्गे सुप्युपपदे हन्तेर्भावे क्यप्स्यात्तकाश्चान्तादेशः । ब्राह्मणो हननं ब्रह्महत्या । स्त्रीत्वं लोकात् ॥

Balamanorama
------------

**हनस्त च** - हनस्त । अन्तादेश इति ।प्रकृते॑रिति शेषः । भावे किम्  । घात्यो वृषलः । अनुपसर्गे किम्  । प्रघातः । निरुपपदं हत्येति त्वसाध्वेव ।

Padamanjari
-----------

हनस्त च॥ ब्रहामहत्येति। स्वभावतः स्त्रीलिङ्गत्वमस्य क्यबन्तस्य, यथान्येषां भावे कृत्यानां नपुंसकत्वम्। च्छन्दसि तु क्यबन्तस्यापि नपुंसकत्वमिष्यते - सनादेव दस्युहत्याय जज्ञिषे। च्छन्दिस च स्त्रियां चिद्वक्तव्यः - अस्यै ब्रह्महत्यायै तृतीयं परिगृहाणेति। प्रघातो वर्तत इति। किं पुनः कारणं घञ् प्रत्युदाह्रियते, न ण्यदित्यत आह - ण्यतु भावे न भवतीति। कर्माविवक्षायामकर्मकत्वे सत्यपीति भावः। सकर्मकातु भावे ण्यतः प्राप्तिरेव नास्ति॥

Nyaas
-----

`ब्राहृहत्या` इति। ब्राहृणो हननमित्यर्थः। `धातः` इति। पूर्ववत् तत्वकत्वे। किमर्थं पुनर्घञ् प्रत्युदाह्यियते, न ण्यदित्याह -  `ण्यत्तु` इत्यादि। तत्रैव युक्तिमाह -  `अनभिधानात्` इति।अबिधानलक्षणा हि कृत्तद्धितसमासा भवन्ति, न च हन्तेर्विहितेन ण्यता भावः शक्यतेऽभिधातुम्। तथा हि धात्य इत्युक्ते कर्मैव प्रतीयते, न भावः॥

Prakriyasarvasvam
-----------------

हनेरनुपसर्गे सुप्पुपपदे क्यप् स्यात्, तश्चान्तादेशः । ब्रह्मन् हत्या । अत्र ब्रह्मञ्छब्दस्य समासस्थसुब्लोपेऽपि, ‘प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम् (१-१-६२) इति सुबन्तत्वेन पदत्वे ।

Sutra Prayogas
--------------

* **रिपु-हत्यां** (भट्टिकाव्यम्): `हनस्त च` इति क्यप् तकारश्चान्तादेशः।