24051: णौ च संश्चङोः
====================

**Padacheda:** णौ | S | 7 | 1 | 

च | S | 0 | 0 | 

सन्-चङोः | S | 7 | 2 | 

Sutrartha
---------

****



Vasu English Summary
--------------------

गाङ् is optionally the substitute of इङ् is the causative णि , when that causative takes the affix सन् (Desiderative) and चन् (Aorist).

Vasu English Translation
------------------------

गाङ् is optionally the substitute of इङ् is the causative णि , when that causative takes the affix सन् (Desiderative) and चन् (Aorist).
अधिजिगापयिषति or अध्यापिपयिषति 'he desires to teach.' The form is thus evolved : गा + णिच् = गापि (7.3.36); then by the rules already stated, we get the above form with the affix सम्. अध्यजीगपत् or अध्यापिपत् 'he taught.' The ई is changed into आ by (6.1.48). Thus इ + णिच् = आ + णिच् = आ + प् + इ = आपि. This rule applies to the desideratives of causatives and aorist of causatives.

Kashika
-------

इङो गाङ् विभाषेति वर्तते। णावितीङपेक्षया परसप्तमी, संश्चङोरिति च ण्यपेक्षया। णौ सन्परे चङ्परे च परत इङो विभाषा गाङादेशो भवति। अधिजिगापयिषति। न च भवति — अध्यापिपयिषति। चङि खल्वपि — अध्यजीगपत्। न च भवति — अध्यापिपत्॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

सन्परे चङ्परे च णौ इङो गाङ्वा स्यात् । अध्यजीगपत् । अध्यापिपत् ॥

Balamanorama
------------

**णौ च सँश्चङोः** - णौ च संश्चङोः । विषयसप्तमीयमित्याकरे स्पष्टम् । णौ विवक्षिते इति लभ्यते ।इङश्चे॑त्यत इङ इति,गाङ् लिटी॑त्यतो गाङिति,विभाषा लुङ्लृङो॑रित्यतो विभाषेति चानुवर्तते । तदाह  —  सन्परे चङ्परे चेत्यादि । सन्परे चङ्परे च णौ विवक्षिते इत्यर्थः । अध्यजीगपदिति । णौ इङो गाङादेशे पुकि उपधाह्रस्वे अधि गप् इ अ त् स्थिते गप् इत्यस्य द्वित्वे हलादिशेषे अभ्यासह्रस्वे सन्वत्त्वादित्त्वे दीर्घे अभ्यासचुत्वे रूपम् । नचद्वित्वे कार्ये णावजादेशो ने॑ति द्वित्वात् प्राग्गाङादेशनिषेधः शङ्क्यः, अभ्यासोत्तरखण्डे अवर्णसत्त्व एव तन्निषेधप्रवृत्तेरुक्तत्वात् । द्वित्वे कार्ये गाङादेशस्य निषेधे सति गाङः पूर्वम्अजादेर्द्वितीयस्ये॑ति णिच एव द्वित्व सति प्रक्रियायां परिनिष्ठिते वा धातोरुत्तरखण्डेऽवर्णाऽभावादिति रूपमिति भावः । अध्यापिपदिति । गाङभावे 'क्रीङ्जीनां णौ' इत्यात्त्वे पुकि अधि आ प् इ अ त् इति स्थितेपी॑त्यस्य द्वित्वे रूपमिति भावः । सिध्येतरपारलौकिके । 'आदेच उपदेशे' इत्यस्मादादेचेति,क्रीङ्जीनामित्यस्माण्णाविति चानुवर्तते । तदाह  —  ऐहलौकिके इत्यादि । अन्नमिति । तन्निष्पादनं तृत्प्यर्थत्वादैहलौकिकमिति भावः । तत्त्वमिति । आत्मस्वरूपमित्यर्थः । सेधयति तापसं तप इति । तत्त्वं निश्चाययतीत्यर्थः । आत्मतत्त्वनिश्चय आमुष्मिकफलक इति भावः ।

Padamanjari
-----------

णौ च संश्चेङे॥ अध्यापिपयिषतीति।'क्रीङ्जीनां णौ'  इत्यात्वम्। अध्यजीगपदिति। लुङ् चिङ्'णिउ चङ्युपधाया ह्रस्वः' 'सन्वल्लघुनि' ,'दीर्घो लघोः' ॥

Nyaas
-----

`णावितीङपेक्षया` इत्यादि। णावितीयं या परसप्तमीङपेक्षया सा। `संश्चङोः` इतीयं या परसप्तमी सा ण्यपेक्षयेत्यर्थः। `अधिजिगापयिषति` इति। णिच्। `अर्तिह्यी`  (7.3.36)  इत्यादिना पुक्, सन्, इट्, गुणायादेशौ। अध्यापिपयिषति` इति। **क्रीङ्जीनां णौ** (6.1.48)  इत्यात्त्वम्, पुक्, **अजादेर्द्वितीयस्य** (6.1.2)  इति `पा` इत्यस्य द्विर्वचनम्। `अध्यजीगपत्` इति। `णिश्रि`  (3.1.48)  इत्यादिना चङ। `णौ चङ्युपधाया ह्रस्वः`  (7.4.1) । `सन्वल्लघुनि`  (7.4.93)  इति सन्वद्भावात् `सन्यतः`  (7.4.79)  इतीत्त्वम्। **दीर्घो लघोः** (7.4.94)  इती दीर्घः॥

Prakriyasarvasvam
-----------------

सम्परे चङ्परे च णौ इङो गाङ् वा स्यात् । पुघ्रस्वौ । अध्यजीगपत् अध्यापिपत् । अत्राजादित्वात् पिशब्दस्य द्विरुक्तिः ।