24045: इणो गा लुङि
==================

**Padacheda:** इणः | S | 6 | 1 | 

गा | S |  |  | 1

लुङि | S | 7 | 1 | 

Sutrartha
---------

****



Vasu English Summary
--------------------

गा is the substitute of the root इण् when लुङ् (Aorist) follows.

Vasu English Translation
------------------------

गा is the substitute of the root इण् when लुङ् (Aorist) follows.
अगात् 'he went' (2.4.77) अगाताम् 'they two went' जगुः 'they all went.' The repetition of the words लुङ् in this *sutra* though is *anuvritti* was coming from the last aphorisms, indicates that there is no option allowed even in the *Atmanepada*, गा being the invariable substitute in all the *Padas*. Thus अगायि भवता 'you, went.' The form अगात् is thus evolved आ + गा + सिच् + त् =, जगात् (2.4.77)

Vart:- गा is the substitute of इक् 'to remember' in the Aorist as it is of इण्. Thus अध्यगात् 'he remembered.' अध्यागाताम्, अध्यगुः. The root इक् belongs to *Adadi* class.

Bhashya
-------

इणो गा लुङि (576) (359 आदेशसूत्रम् ॥ 2.4.1 आ. 24) (1604 अतिदेशवार्तिकम् ॥ 1 ॥) - इण्वदिकः - (भाष्यम्) इण्वदिक इति वक्तव्यम्। इहापि यथा स्यात्  -  अध्यगात्। अध्यगाताम्। अध्यगुः ॥ इणो गा ॥ 45 ॥

Kashika
-------

इणो गा इत्ययमादेशो भवति लुङि परतः। अगात्, अगाताम्, अगुः। लुङीति वर्तमाने पुनर्लुङ्ग्रहणम् **आत्मनेपदेष्वन्यतरस्याम्** (२.४.४४) इत्येतद् मा भूत्। इह त्वविशेषेण नित्यं च भवति। अगात्। अगायि भवता॥ इण्वदिक इति वक्तव्यम्॥ अध्यगात्, अध्यगाताम्, अध्यगुः॥

Siddhanta Kaumudi
-----------------

गातिस्था (SK2223) इति सिचो लुक् । अगात् । अगाताम् । अगुः ।{$ {!1046 इङ्!} अध्ययने$} । नित्यमधिपूर्वः । अधीते । अधीयाते । अधीयते ॥

Laghu Siddhanta Kaumudi
-----------------------

गातिस्थेति सिचो लुक्। अगात्। ऐष्यत्॥ {$ {! 19 शीङ् !} स्वप्ने $} (धातुपाठे (02.0026)) ॥

Balamanorama
------------

**इणो गा लुङि** - इणो गा । इण्धातोर्गा इत्यादेश स्याल्लुङीति सूत्रार्थः स्पष्टः । अगा स् त् इति स्थिते आह —  गातिस्थेतीति । लृङि ऐष्यते । इङ् अध्ययने इति । अधिरुपरिभावे ।उपरिभावश्च पठने नियमपूर्वकत्व॑मिति भूवादिसूत्रे भाष्ये स्पष्टम् । नित्यमधिपूर्व इति । धातुपाठे वचनमिदम् । अधीते इत्यत्र धातुरुपसर्ग न व्यभिचरतीति भूवादिसूत्रे भाष्ये । अधीते इति ।सार्वधातुकमपि॑दिति ङित्त्वाद्गुणनिषेध सवर्णदीर्घः । अजादौ तु इयङ् ।तदाह — अधीयाते अधीयते इति । अधीषे अधीयाथे अधीध्वे । अधीये अधीवहे अधीमहे ।

Padamanjari
-----------

इणो गा लुङ्॥ इगुरिति।'गातिस्था'  इति सिचो लुक्, ठातःऽ इति झेर्जुस्, ठुस्यपदान्तात्ऽ। इण्वदिक इति वक्तव्यमिति। यद्यस्यैवायं प्रकरणस्य शेषः स्यात् ठिणिकोर्गा लुङ् - ईति सूत्रन्यासः कर्तव्यःऽ इत्यवक्ष्यत; यतस्तु खलु पृथगिण्वदिक इत्याह, तेन मन्यामहे - सर्वस्य शास्त्रस्य शेषोऽयमिति। तेन ठिणो यण्ऽ ठेतिस्तु शासुऽ इत्याद्यपि भवति - अधियन्ति, अधीत्येति॥

Nyaas
-----

`अगात्` इति। `गतिस्था`  (2.4.77)  इत्यादिना सिचो लुक्। `अगुः` इति। `आतः`  (3.4.110)  इति झेर्जुस, **उस्यपदान्तात्** (6.1.96)  इति पररूपत्वम्। `लुङीति वर्तमाने` इत्यादि। `लुङि च`  (2.4.43)  इत्योत लुङगर्हणेऽनुवर्तमाने यत्पुनः लुङग्रहणं कृतं तस्यैततप्रयोजनम् -  परस्मैपदेष्वपि यथा स्यात्। नित्यञ्चात्मनेपदेषु। एतेनैतद्दर्शयति -  पूर्वकं हि लुङग्रहणमात्मनेपदग्रहणेनान्यतरस्याग्रहणेन च सम्बद्धम्, अतस्तदनुवृत्तौ तयोरप्यनुवृत्तिः स्यात्। तथा चात्मनेपदष्वेव विकल्पेनादेशः स्यात्। तस्मादविशेषेण, नित्यञ्च यथा स्यादित्येवमर्थं पुनर्लुङग्रहणं क्रियते। `अगायि` इति। **चिण् भावकर्मणोः** (3.1.66)  इति चिण्। **आतो युक् चिण्कृतोः** (7.3.33)  इति युक्। **चिणो लुक्** (6.4.104)  इति तकारस्य लुक्।`इण्वदिक इति वक्तव्यम्` इति। यथेणो गादेशो लुङि भवति, तथा `इक् स्मरणे` (धातुपाठः-1047) इत्यस्यापि भवतीत्येतदर्थरूपं व्याख्येयमित्यर्थः। तत्रेदं व्याख्यानम् -  **बहुलं छन्दसि** (7.4.78)  इत्यतो बहुलग्रहणमनुवर्तते मण्डूकप्लुतिन्यायेन। तेनेकोऽपि लुङि गादेशो भविष्यतीति॥

Vartika
-------

इण्वदिक इति वक्तव्यम् ।

Sutra Prayogas
--------------

* **निरगात्** (शिशुपालवधम्): `इणो गा लुङि` इति गादेशः।
* **मावगाः** (शिशुपालवधम्): `इणो गा लुङि` इति गादेशः।
* **उदगुः** (शिशुपालवधम्): `इणो गा लुङि` इति गादेशे।
* **अगात्** (भट्टिकाव्यम्): `इणो गा लुङि` इति गादेशः।
* **गाः** (भट्टिकाव्यम्): `इणो गा लुङि` इति सिचो लुक्।
* **** (भट्टिकाव्यम्): `इणो गा लुङि` इति सिचो लुक्।
* **निरगाद्** (भट्टिकाव्यम्): `इणो गा लुङि` इति गा-आदेशः।
* **निरगुः** (भट्टिकाव्यम्): `इणो गा लुङि` इति गादेशः।
* **निरगातां** (भट्टिकाव्यम्): `इणो गा लुङि` इति इणो गादेशः।